《 AYAŞLI İLE KİRACILARI 》

 Cumhuriyet dönemi Ankarası...

Dokuz odalı bir pansiyon ve pansiyonda yaşayanlarla birlikte,oraya girip çıkan misafirler... 

Realizm akımıyla yazılmış romanımızın anlatıcısı,ismini bilmediğimiz bir banka memuru. İçlerinde en aklı selîm olanı diyebiliriz. 

Memduh Şevket Esendal, hayattayken yayınlatabildiği tek romanı için, __"bugünkü cemiyetimizin şiddetli bir tenkidi"__ ,diyor . 

Ahmet Hamdi Tanpınar ise; __"Ayaşlı ile Kiracıları adlı büyük romanı, yeni kurulan Ankara'nın havasında memleketteki seviye ve zihniyet farklarını kuvvetle gösteren bir eserdir__. __Bu hiç mütearrız(sataşan) görünmeden her söylemek istediğini söyleyen realizme bugünkü edebiyatımız en canlı taraflarından birini borçludur."__ , diyor.

Bu açıdan bakıldığında, Cumhuriyet dönemi insan manzaralarının bir yönünü anlamak ve öğrenmek isteyenler için, yeterli olmasa da,dönem kitabı olduğunu söyleyebilirim. 

Ekonomik özgürlüğüne destek olunmamış, dolayısıyla cahil kalmış,arzularına yenik düşen kadınlar ve bu sebeple yaşadıkları imtihanlar, dertler,ızdıraplar;kumarlı içkili, erkek bayan karışık ve çarpık yaşamlar;bu ortamda büyüyen çocuklar,her daim hazzının peşinden giden erkek tipleri, dedikodular; !ebeveyni olsa da! kimsesiz kalan kadınların yaşamaya çalışma mücadeleleri ve kimi zaman bilgisizlik ile birlikte yanlış yollara girmeleri, istemedikleri sarkıntılara maruz kalmaları,yaşamak ile bu maruz kalmalar arasında sıkışmaları....gibi konular işleniyor romanda. Romanın sonuna doğru yaşanan aşk hikayesi,diğer konulardan sonra, en usturuplu hâl oluyor . İçlerinden en aklıselim dediğimiz anlatıcı da ;çıkarcılık, bencillik ve sorumsuzluğun olduğu bu ortamdan çoğunlukla rahatsız olup, roman boyunca doğruyu söylemeye gayret gösteriyor.

Kitapta, diyalogların hâkim olduğu bir üslupla karşılaşıyoruz. Arada durum tasvirleri yapılıyor. Diyaloglar ,orada tanıtılmak istenen karakterlerin seviyeleri ve üslupları ile ilerliyor. Diyaloglarda ve tasvirlerde, kitap boyunca, sözcüklerin ardında derin bir anlam, imgesel güç, estetik tat görmek pek mümkün değil. Gayet sade bir dille yazılmış. Kitabı okurken ister istemez İbrahim Efendi Konağı ile karşılaştırma yaptım. Bu kitap da Cumhuriyet dönemi manzaralarını ve olumlu olumsuz birçok konuyu ele almıştı. Samiha Ayverdi'nin zengin türkçesi,edebi dili,satır aralarına serpiştirdiği bilgiler, bilgiyle harmanlanan tasvirler betimlemeler,üslûbundaki letafet ve estetik hem o dönem insan manzaralarını öğrenmeyi sağlamış,hem de dimağda ve ruhta edebî bir lezzet bırakmıştı. Lakin Ayaşlı ve Kiracıları romanında ben bu lezzeti bulamadım.

Eser , ortaöğretim öğrencileri için 100 temel eser kapsamına alınmış. Açıkçası neye göre aldıklarını merak ettim. Bunu okuyan her lise öğrencisi bu olaylardan ders çıkarmak yerine, oradaki yaşamlara,çarpık ilişkilere özenebilir. 18 yaş altındaki çocukların okumasını uygun bulmadım açıkçası. 

Eğer çerez tadında, zihin sporu gerektirmeyen,akıcı, çalkantılı insan ilişkilerinin olduğu , günümüz dizileri tadında bir roman okumak isterseniz elbette okursunuz! 

'Benim için edebî lezzet önemli' diyenlere,sıkıcı bulacaklarını düşündüğüm için tavsiye etmiyorum.